نامه‌ های زنان ایرانی

معرفی کتاب نامه‌های زنان ایرانی

کتاب نامه‌های زنان ایرانی نوشته علی باغدار دلگشا که توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان در سال ۱۳۹۵ چاپ شده است. این کتاب مجموعه‌ای است از ۶۲نامه از زنان ایرانی در دوره مشروطه که در روزنامه ایران نو در فاصله سال‌های ۱۲۸۸ تا ۱۲۹۰ چاپ شده است. زنان تا این دوره از بسیاری حقوق اولیهً خود مانند حق رای و حق تحصیل محروم بودند. با شروع انقلاب مشروطه افکار و اندیشه‌های جدیدی به مقتضای دوران نو و به تبعیت از آن‌چه که در کشورهای اروپایی می‌گذشت توسط روشنفکران در ایران نیز مطرح شد. توجه به حق و حقوق زنان یکی از این اندیشه‌ها بود. هرچند این جریان با نوشته­‌های روشنفکران مرد آغاز شد اما به سرعت در بین زنان نیز اشاعه یافت و مورد توجه قرار گرفت. کتاب بخشی از این جریان را نشان می‌هد.

موضوع اصلی نامه‌های گردآوری شده درباره نقش مدرسه­‌ها در تربیت دختران و تاثیری که آن­ها می‌توانند در پیشرفت فرهنگی و اجتماعی جامعه ایفا کنند، است. نکتهً جالب در این نامه‌ها این‌جاست که زنان آن دوره تحت تاثیر سیرکلی انقلاب مشروطه از وضعیت زنان در کشورهای پیشرفته آگاهی داشتند و با مقایسه جایگاه خود با زنان ملت‌هایی چون ژاپن، فرانسه، انگلستان و آمریکا در صدد احقاق حق خود برمی‌آیند و نسبت به نگاه‌های سنتی و مردسالارانه موجود معترض هستند. زنان آگاه در این دوره دریافته‌بودند که مهم‌ترین عاملی که می‌تواند حق آن‌ها را از دنیایی با تفکرات مردسالارانه بگیرد داشتن حق تحصیل و تاسیس مدارس دخترانه علیرغم وجود تعصبات خشک است تا زمینه برای تربیت زنان دانشمند نیز فراهم شود.

با نگاهی گذرا به محتوای  نامه‌ها می‌توان خطوط کلی آن‌هارا ترسیم کرد. تظلم‌خواهی، درخواست تجدید نظر در زبان مرد محور و مذکر، ایجاد عدالت‌خانه، انتقاد از رواج تعدد زوجات، و حتی درخواست تغییر واژگانی مانند ضعیفه، مخدرات، کمینه و… که نشان‌گر تحقیر زنان  در ادبیات مردسالارانه آن روزگار است،  از مهم‌ترین خواسته‌های زنان در این نامه‌ها است.

مادرهای با تربیت و مادرهای بی‌تربیت!

در یکی از نامه‌های این کتاب که توسط یکی از شاگردان دبستان ناموس خطاب به حاضرین در جلسه امتحان نوشته شده است دربارهً تفاوت میان مادر باسواد و بی‌سواد می‌خوانیم: «… پوشیده نیست که تا چه اندازه تربیت نسوان به هیات اجتماعیهً انسانیت و انجمن بشریت خدمات نموده و این‌که تا کنون فرزندان عزیز ما از قافله تمدن دنیا عقب مانده‌اند فقط به همین ملاحظه است که تحصیل علوم را برای زنان لغو می‌دانسته و جماعت نسوان را که همیشه یک جزء اعظم آبادی دنیا و اساس تمدن بوده‌اند از اهالی مملکت نشمرده و آن‌ها را شریک و سهیم در خیالات خود ننموده‌اند و حال آن‌که عادات و عقاید اطفال از مادرهای آن‌ها است. اگر مادرها بی‌تربیت باشند فرزندان ایشان هم بی‌ادب و بداخلاق و دروغ‌گو بار می‌آیند.»

این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

 کتاب نامه‌های زنان ایرانی برای کسانی که به حوزه مطالعات زنان علاقمند هستند بسیار مفید است. آموزگاران و اساتید دانشگاه نیز می‌توانند جهت آشنایی با بخشی از اسناد تاریخ نظام آموزشی ایران به آن مراجعه کنند. بسیاری از نامه‌ها ارزش ادبی نیز دارند و بنابراین علاقمندان به ادبیات و به‌ویژه نثر معاصر فارسی نیز دست‌خالی از مطالعه آن باز نخواهند گشت. و مهم‌تر از همه زنان و دخترانی که در پی احقاق حقوق از دست رفته خود هستند می‌توانند الهامات بسیاری از نویسندگان این نامه‌ها بگیرند.