سیاست‌ های خیابانی (جنبش تهی دستان در ایران)

در این اثر غیرداستانی، آصف بیات به بررسی جنبش‌های اجتماعی تهی‌دستان، حاشیه‌نشینان و اقشار فرودست جامعه ایران در دهه‌های اخیر می‌پردازد. او با مطالعه میدانی دقیق در مناطق شهری همچون تهران و اسکندریه، رفتارهای اعتراضی این اقشار را تحلیل می‌کند؛ نه از طریق احزاب و سازمان‌های رسمی، بلکه از رهگذر کنش‌های روزمره، تدریجی و بی‌صدای اجتماعی.

بیات مفهومی به نام “سیاست‌های خیابانی” را مطرح می‌کند؛ نوعی مقاومت بی‌ساختار اما موثر که در آن تهی‌دستان از فضاهای عمومی مانند خیابان، کوچه و بازار برای پیگیری منافع و حقوق خود بهره می‌برند. این رفتارها شامل تصرف زمین، دست‌فروشی، مقابله با تخریب خانه‌ها و حضور پررنگ در فضای شهری است.

برخلاف تصور رایج که جنبش‌های اجتماعی را در قالب اعتراضات هماهنگ و ایدئولوژیک می‌بیند، بیات بر «سیاست بدون سیاست‌ورزی رسمی» تأکید دارد؛ به این معنا که کنش‌های کوچک و پراکنده روزانه نیز واجد بار سیاسی‌اند و می‌توانند تغییراتی گسترده و عمیق ایجاد کنند.

سبک نگارش این کتاب علمی، شفاف و مستند است و با بهره‌گیری از نظریه‌های اجتماعی و مطالعات میدانی، تصویری زنده و عینی از واقعیت‌های اجتماعی ایران ارائه می‌دهد. آنچه اثر بیات را متمایز می‌سازد، نگاه از پایین به بالا، تمرکز بر تجربه زیسته مردم و بی‌نیازی از چارچوب‌های رسمی تحلیل است.

این کتاب مناسب دانشجویان علوم اجتماعی، جامعه‌شناسان شهری، فعالان اجتماعی و علاقه‌مندان به درک واقعی و متفاوت از قدرت، فقر و زندگی روزمره در ایران معاصر است.

درباره کتاب و نویسنده

• آصف بیات، جامعه‌شناس ایرانی‌تبار، استاد دانشگاه ایلینوی و متخصص در زمینه خاورمیانه و جنبش‌های اجتماعی است.
• مفهوم «سیاست‌های خیابانی» از نوآوری‌های مهم نظری اوست که مورد توجه جهانی قرار گرفته است.
• او در این کتاب به‌جای تأکید بر ایدئولوژی، بر کنش عملی و روزمره مردم فرودست تمرکز دارد.
• کتاب حاصل پژوهش میدانی دقیق در ایران و برخی کشورهای عربی است.
• این اثر تأثیر مهمی بر مطالعات پسااستعماری و نظریه مقاومت بی‌صدا داشته است.

پیشنهادهایی برای مطالعه بیشتر

• «زندگی در میان زباله‌ها» اثر مایک دیویس
  پژوهشی درباره فقر شهری و سیاست‌های نابرابر جهانی.
• «سیاست بدون سیاست» اثر جیمز اسکات
  تحلیلی از مقاومت‌های پنهان و روزمره در جوامع فرودست.
• «تهی‌دستان و سیاست» اثر مانوئل کاستلز
  نگاهی نظری و تاریخی به نقش تهی‌دستان در جنبش‌های اجتماعی.