راه باریک آزادی

معرفی کتاب راه باریک آزادی

بشر همیشه در طول تاریخ برای دستیابی به گوهر کمیاب آزادی تلاش کرده؛ اما به گفته جان لاک (فیلسوف انگلیسی)، آزادی چیزی نیست که به سادگی و خودبه‌خود به‌دست بیاید… کتاب راه باریک آزادی اثری دیگر از نویسندگان کتاب «چرا ملت‌ها شکست می‌خورند» یعنی دارون عجم اوغلو و جیمز ای رابینسون است که در پانزده فصل نوشته شده و درمورد نحوه تداوم بخشیدن به حیات پویای آزادی با وجود تهدیدات جدید می‌باشد.

عجم اوغلو و رابینسون پیش از این با کتاب بسیار مهم چرا ملت‌ها شکست می‌خورند در سطح جهان شناخته شدند، اثری که پس از انتشار در سال ۲۰۱۲ سریعا در صدر آثار مورد توجه دانشوران و علاقمندان به علوم اجتماعی جای گرفت، چرا ملت‌ها شکست می‌خورند همانطور که از نامش پیدا بود به بررسی عللی می‌پرداخت که تلاش ها برای رسیدن به بهروزی و توسعه را با شکست مواجه می‌کنند. پاسخ آن کتاب روشن بود: توسعه‌ی سیاسی به معنای آزادی، ریشه‌ای است که بهروزی تنها با اتکای به آن می‌تواند شکوفا شود. موضوع این کتاب اما خود «آزادی» است.

نویسندگان در این کتاب توضیح می‌دهند که «آزادی» به هیچ وجه نظم طبیعی جوامع به شمار نمی‌آید، بلکه لبه‌ای است باریک که میان اقتدارگرایی و هرج‌و‌مرج پدیدار می‌شود. به عبارت دیگر، آزادی یک تعادل استثنائی در مناسبات سیاسی و اقتصادی برخی جوامع است که هم تحقق و هم حفاظت از آن به اندازه پرورش یک گل به‌دقت و مراقبت نیاز دارد. اثر جدید آنان با تبیین این شرایط خاص و ارائه تصویری بزرگ از یک چهارچوب نظری توضیح می‌دهد که آزادی چرا در برخی حکومت‌ها شکل می‌یابد و در بعضی دیگر به اقتدارگرایی یاغ آشوب سقوط می‌کند. آنها بر مبنای این چهارچوب همچنین به طرح نقشه راه برای خلق آزادی می‌پردازند، نقشه‌ای که شاید مهمترین دغدغه انسان‌ها نه فقط در جهان در حال توسعه، که حتی در کشورهای پیشرفته باشد.

اثر جدید عجم اغلو و رابینسون به‌مانند کتاب قبلی‌شان تحسین برخی از برجسته‌ترین دانشمندان علوم‌ اجتماعی را به همراه داشته است. از جمله بینت هولمستروم، برنده جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۱۶، آن را کتابی درخشان و به‌موقع توصیف می‌کند، یا جوئل موکیر نویسنده کتاب فرهنگ رشد که آن را دستاوردی راستین، کتابی عالی با بینش‌ها و آموزه‌های متراکم و حاوی استنتاج‌های تکان‌دهنده می‌خواند. جورج آکرلف برنده جایزه نوبل اقتصاد نیز درباره آن گفته است «راه باریک آزادی مارا به سفری جذاب از میان قاره‌ها و در دل تاریخ بشر می‌برد تا عناصر آزادی را کشف کنیم. در این زمانه تحقیقی مهم‌تر از این نمی‌تواند وجود داشته باشد ـ و نه کتابی مهم‌تر از این کتاب»

اثر ملکه سرخ

جوئل موکیر می‌گوید:

آزادی پدیده‌ای کمیاب و شکننده‌است که به دشواری در شکاف میان جباریت و آشوب پدیدار می‌شود.

دالان باریک آزادی، فشرده شده میان ترس و سرکوبی که حکومت‌های استبدادی ایجاد می‌کنند و خشونت و بی‌قانونی ناشی از فقدان آنها، قرار دارد. در این دالان است که حکومت و جامعه یکدیگر را متوازن می‌سازند. این توازن محصول نه یک لحظه انقلابی، بلکه میوه مبارزه‌ای دائمی و هرروزه میان این دو به‌حساب می‌آید.منظور از ملکه سرخ به وضعیتی اشاره می‌کند که صرفا برای حفظ موقعیت خود باید به دویدن ادامه دهید، مانند حکومت و جامعه که باسرعت می‌دوند تا توازن بین‌شان حفظ شود.

به مفهوم دیگر، تنها در جوامع باز و دموکراتیک اثر ملکه سرخ دیده می‌شود. اینگونه که هم مردم و هم حکومت هردو در جهت توسعه و پیشرفت تلاش می‌کنند و در عین حال با تلاش مستمر و برابر هیچکدام نمی‌گذارند که یکی از آنها بر دیگری مسلط شود.اثر ملکه سرخ مهمترین اصطلاح ساخته شده توسط مولفین کتاب است. برای ماندن در مسیر آزادی دولت و جامعه باید هم‌پا و هم‌راستا حرکت کنند. دولت نیرومند در کنار جامعه ضعیف بستر را برای بذر دیکتاتوری مهیا می‌سازد و بالعکس جامعه‌ای متکثر و مانده در قفس هنجارها مانع از شکل‌گیربی دولت‌های نیرومند می‌شود که ثمره‌اش هرج و مرج و جنگ‌های خونین و عقب‌ماندگی‌ است.

لویاتان!

توماس هابز فیلسوف انگلیسی حکومت را به لویاتان، موجود افسانه‌ای، تشبیه می‌کرد. لویاتان در اساطیر توراتی، موجود افسانه‌ای قدرتمند و دریایی است «نهنگ بزرگی که در داستان ایوب از عهد عتیق توصیف شده است… بر روی زمین هیچ قدرتی وجود ندارد که با او برابری کند» نسبت لویاتان حکومت و جامعه به روایت عجم‌اوغلو و رابینسون عمدتا در سه شکل بنیادین تعریف میشود. حالت اول، فقدان حکومت است که سر به آشوب می‌زند و به‌قول هابز همان وضعیتی است که انسان گرگ انسان می‌شود. این همان حالتی است که عجم اوغلو و رابنسون «لویاتان غایب» می‌نامند.

حالت دوم وقتی است که لویاتان پدید می‌آید و بر خشونت بی‌مهار غلبه می‌کند اما خودش مستبد می‌شود. حالت سومی هم متصور است که حکومت توانمند است تا خشونت را مهار کند. قانون را پایدار سازد، جنگ را متوقف سازد و به تولید منفعت مشترک یاری رساند؛ و هم‌زمان جامعه قدرت آن‌را مهار کرده است. این حالت را «لویاتان مقید»  می‌نامند، لویاتانی که توانمند اما در مهار جامعه است. دالان باریک جایی است که قدرت جامعه و قدرت حکومت به توازن می‌رسند.

پایه جوامع آزاد، اقتصاد آن جامعه و حکومت است، اقتصاد پویا می‌تواند جوامع را در دالان آزادی قرار دهد. هرچقدر اقتصاد یک کشور پویاتر باشد، آزادی در آن کشور بیشتر است، چیزی که هم‌اکنون در آمریکا و اروپا شاهد آن هستیم و چهار اصل آزادی یعنی آزادی بیان، آزادی دین، آزادی از نیاز و آزادی از ترس، بهتر و بیشتر رعایت می‌شود و انسان‌ها، انسانی تر زندگی می‌کنند.

این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

ما دوراه برای زندگی‌کردن در دنیای امروز داریم. یا منفعل باقی‌بمانیم و بگذاریم آزادی‌هایمان به‌طور کامل تحت‌الشعاع قرار بگیرد یا تصمیم بگیریم بخش فعال جامعه باشیم و برای آزادی‌ها و حقوق شخصی‌مان مبارزه کنیم چراکه از دست رفتن آزادی سیاسی در ادامه معادل ازهم پاشیدن رفاه و امنیت هم خواهد بود. اگر مسیر دوم را انتخاب کرده باشیم این مسیر نیازمند آگاهی است و لازم است کتاب‌های مختلفی را بخوانیم و چیزهای زیادی یاد بگیریم تا بتوانیم در آن گام برداریم. کتاب راه باریک آزادی همان کتابی است که به ما کمک می‌کند به‌خوبی دنیای اطرافمان را بشناسیم و در مسیر درستی گام برداریم. نویسندگان این کتاب نتایج سال‌ها مطالعه و گشتن در تاریخ را در قالب یک کتاب خوش‌خوان و با کیفیت در اختیار افراد قرارداده اند تا جامعه به حرکت درآید.